Cerkiew Wszystkich Świętych w Piotrkowie Trybunalskim
Cerkiew Konkatedralna Wszystkich Świętych, znajdująca się w Piotrkowie Trybunalskim, to jedna z najważniejszych świątyń prawosławnych w Polsce. Należy do dekanatu Łódź diecezji łódzko-poznańskiej Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. Budowla, usytuowana przy ulicy Juliusza Słowackiego 15, została wzniesiona w latach 1844-1847 i rozbudowana na przełomie lat 60. i 70. XIX wieku. Cerkiew jest nie tylko miejscem kultu religijnego, ale również stanowi istotny element dziedzictwa kulturowego regionu oraz świadectwo historii społeczności prawosławnej w Polsce.
Historia parafii greckiej
Początki parafii prawosławnej w Piotrkowie sięgają połowy XVIII wieku, kiedy to do miasta przybyła grupa Greków z Macedonii. W 1788 roku król Stanisław August zezwolił na otwarcie placówki duszpasterskiej, która mieściła się na strychu prywatnego domu rodziny Grabowskich przy Placu Stefana Czarnieckiego. Pierwszym proboszczem został hieromnich Grzegorz z wyspy Chios, który sprawował swoje obowiązki do śmierci w 1832 roku. Po nim funkcję tę objął rosyjski duchowny ks. Żadziński.
Do 1839 roku parafia piotrkowska była etnicznie grecka i nie podlegała lokalnym strukturom Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego. Dopiero po tym czasie do jej liturgii wprowadzono język rosyjski, co wpłynęło na dalszy rozwój wspólnoty prawosławnej w regionie.
Pierwsza cerkiew
W miarę wzrostu liczby Rosjan osiedlających się w Piotrkowie, konieczność budowy większej cerkwi stała się oczywista. W latach 1844-1847 zrealizowano projekt nowej świątyni, którą zaprojektowali architekci Marczewski i Gołoński. Cerkiew została zbudowana w stylu neobizantyńskim na planie krzyża greckiego i stanęła na placu przy ulicy Kaliskiej (dzisiejsza ulica Juliusza Słowackiego). Grunt pod budowę wykupiono za 5 tys. rubli od zakonu pijarów.
Wnętrze nowo powstałej cerkwi zdobił jednorzędowy drewniany ikonostas z dwunastoma ikonami stworzonymi przez Aleksandra Kokulara. Uroczyste poświęcenie świątyni miało miejsce 28 listopada 1848 roku, co stanowiło ważne wydarzenie dla lokalnej społeczności prawosławnej.
Rozbudowa cerkwi
Z biegiem lat liczba wiernych rosła, co doprowadziło do konieczności rozbudowy cerkwi. W 1869 roku, po utworzeniu guberni piotrkowskiej, rozpoczęto prace związane z powiększeniem obiektu. Inwestycję sfinansował polski przedsiębiorca Ignacy Markiewicz. Zmiany obejmowały przekształcenie planu budynku z krzyża greckiego na krzyż łaciński poprzez wydłużenie ramion oraz przesunięcie ścian o siedem metrów.
Do cerkwi dostawiono przedsionek z dzwonnicą, która została ozdobiona freskami przedstawiającymi Świętych Cyryla i Metodego, św. Włodzimierza oraz św. Aleksandra Newskiego. Nad głównym wejściem umieszczono ikonę Chrystusa Zbawiciela. Wnętrze zostało wzbogacone o nową polichromię oraz dziewięć fresków, a także wymieniono posadzkę na marmurową i zamontowano trzy piece kaflowe.
Nowy ikonostas został wykonany przez Sieriebriakowa, a ikony do niego stworzył Wasiljew. Całkowity koszt rozbudowy wyniósł 24 tysiące rubli, a po zakończeniu prac cerkiew mogła pomieścić równocześnie 400 wiernych podczas nabożeństw. Uroczyste ponowne poświęcenie obiektu miało miejsce 9 grudnia 1870 roku.
Remonty i modernizacje
W 1886 roku cerkiew Wszystkich Świętych przeszła kolejny remont z inicjatywy generał-gubernatora piotrkowskiego oraz proboszcza ks. Stiepana Romanskiego. W ramach prac dokonano naprawy dachu, wzmocnienia kopuły oraz odnowienia fresków w niszach na kopule. Dodatkowo pozłocono krzyże na dachu oraz dzwonnicy, a we wnętrzu wykonano nowe freski inspirowane starszymi dziełami sztuki sakralnej.
Remont był częściowo finansowany przez Rosyjskie Towarzystwo Dobroczynne oraz prywatnych darczyńców, co świadczy o zaangażowaniu społeczności lokalnej w utrzymanie i rozwój obiektu sakralnego.
Cerkiew jako konkatedra
22 kwietnia 2007 roku miało miejsce uroczyste ingres biskupa Paisjusza, który został powołany na wikariusza diecezji łódzko-poznańskiej z tytułem biskupa piotrkowskiego. Podczas tej ceremonii Cerkiew Wszystkich Świętych uzyskała status katedry diecezjalnej, co przyczyniło się do wzrostu znaczenia tej świątyni na mapie prawosławia w Polsce.
W uroczystości uczestniczyli przedstawiciele władz miejskich oraz marszałek Sejmu Marek Jurek, co podkreśliło znaczenie tego wydarzenia zarówno dla wspólnoty prawosławnej, jak i dla całego Piotrkowa Trybunalskiego.
Znaczenie kulturowe
Cerkiew Wszystkich Świętych wpisana została do rejestru zabytków 7 października 1976 roku pod numerem 265. Jej architektura oraz bogate wnętrze mają duże znaczenie nie tylko dla mieszkańców Piotrkowa Trybunalskiego, ale również dla całego regionu łódzkiego i Polski.
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).