Wstęp
Grzybinka brunatna, znana również jako wstępka grzybkowata (Baeomyces rufus), to gatunek grzybów należący do rodziny Baeomycetaceae. Charakteryzuje się współżyciem z glonami, co czyni go jednym z przedstawicieli porostów. W artykule przyjrzymy się szczegółowo systematyce, charakterystyce, występowaniu oraz gatunkom podobnym do grzybinki brunatnej.
Systematyka i nazewnictwo
Grzybinka brunatna została po raz pierwszy opisana w 1762 roku przez W. Hudsona jako Lichen rufus. W 1804 roku J. F. Rebent przeniósł ją do rodzaju Baeomyces, nadając jej obecną nazwę. Gatunek ten należy do klasyfikacji według Index Fungorum, która obejmuje: Baeomyces, Baeomycetaceae, Baeomycetales, Ostropomycetidae, Lecanoromycetes, Pezizomycotina oraz Ascomycota.
W literaturze można spotkać różne synonimy tego gatunku, takie jak:
- Baeomyces rufus var. prostii Harm.
- Baeomyces rufus var. subsquamulosus Nyl. 1877
- Lichen rufus Huds. 1762
Wszystkie te nazwy są uwzględnione w Krytycznej liście porostów i grzybów naporostowych Polski.
Charakterystyka
Grzybinka brunatna tworzy przylegającą do podłoża skorupiastą plechę o barwie białoszarej, szarej lub zielonej. Struktura plechy jest ziarenkowato-brodawkowata lub drobnołuseczkowata. Powierzchnia plechy może być gładka lub popękana, często z drobnymi urwistkami. Łuseczki mają karbowane brzegi i osiągają długość do 1 mm, przy czym są pogięte lub wznoszą się z jednej strony.
Plechy zawierają glony protokokkoidalne, które mają kuliste lub elipsoidalne komórki o średnicy od 6 do 13 μm. Reakcje barwne plechy są różnorodne: plecha reaguje na odczynnik K + żółtym kolorem, a na KC +, C + oraz P + również żółtym kolorem; pod wpływem promieniowania UV plecha przybiera kolor żółty lub pomarańczowy.
Gatunek ten wyróżnia się także obecnością licznych owocników w postaci apotecjów lecideowych o średnicy od 1 do 2,5 mm. Owocniki te wyrastają na białawych, wałeczkowatych lub nieco spłaszczonych trzoneczkach o długości do 2 mm. Tarczki owocników są brązowe lub beżowe i mogą być płaskie lub wklęsłe.
W owocnikach powstają jednokomórkowe (rzadziej dwu-komórkowe) wrzecionowate askospory o wymiarach od 6 do 12 × 2,5 do 4 μm. Pyknidia występują rzadko i zawierają elipsoidalne pykniospory o rozmiarach od 4 do 5 × 1 μm. W plechach grzybinki brunatnej obecne są także kwasy porostowe: kwas stiktowy, kwas norstiktowy oraz kwas konstiktowy.
Występowanie i siedlisko
Grzybinka brunatna to gatunek szeroko rozprzestrzeniony na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Australii i Antarktydy. Jednakże można ją znaleźć na Szetlandach Południowych oraz Nowej Zelandii w pobliżu Australii. W Europie występuje powszechnie, a północna granica jej zasięgu dociera aż po północne wybrzeża Grenlandii i wyspy Svalbard.
W Polsce grzybinka brunatna jest gatunkiem pospolitym, chociaż częściej występuje w górach niż na obszarach nizinnych. Rośnie na obrzeżach lasów, przy leśnych drogach oraz na skarpach. Preferuje podłoża takie jak piaszczyste lub gliniaste gleby oraz skały krzemianowe i piaskowce.
Gatunki podobne
Wśród gatunków podobnych do grzybinki brunatnej można wyróżnić grzybinkę cielistą (Baeomyces carneus), która charakteryzuje się jaśniejszymi owocnikami. Grzybinka brunatna bywa także mylona z czasznikiem modrozielonym (Icmadophila ericetorum). W przeciwieństwie do grzybinki brunatnej, apotecja u czasznika modrozielonego wyrastają bez trzonków lub jedynie na bardzo krótkich trzoneczkach.
Zakończenie
Grzybinka brunatna to interesujący przedstawiciel porostów, którego charakterystyka oraz występowanie pokazują bogactwo mykobioty Polski i świata. Dzięki swoim unikalnym cechom morfologicznym oraz szerokiemu zakresowi występowania stanowi ona ważny element ekosystemów leśnych. Jej badania mogą dostarczyć cennych informacji na temat bioróżnorodności oraz współżycia organizmów w naturze.
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).