Gymnosporangium confusum – opis gatunku
Gymnosporangium confusum to mikroskopijny grzyb z rodziny rdzowatych (Pucciniaceae), który jest pasożytem niektórych roślin z rodziny różowatych. W szczególności atakuje gatunki takie jak głóg, irga, jarząb, nieszpułka, pigwa oraz pigwowiec. Jego znaczenie ekologiczne i ekonomiczne jest istotne, zwłaszcza w kontekście ochrony roślin uprawnych oraz dzikich, które mogą być przez niego zainfekowane.
Systematyka i nazewnictwo
Gatunek Gymnosporangium confusum należy do klasy Basidiomycota w obrębie królestwa Fungi. Jego pełna klasyfikacja to: Gymnosporangium (rodzaj), Pucciniaceae (rodzina), Pucciniales (rzęd), Incertae sedis (niepewne miejsce w systematyce), Pucciniomycetes (klasa), Pucciniomycotina (podklasa) oraz Basidiomycota (typ). Gatunek ten posiada również kilka synonimów, co może wprowadzać zamieszanie w literaturze mykologicznej. Jednakże najczęściej stosowaną nazwą jest właśnie Gymnosporangium confusum.
Rozwój i cykl życiowy
Gymnosporangium confusum jest pasożytem dwudomowym, co oznacza, że dla pełnego cyklu rozwojowego potrzebuje dwóch różnych gatunków roślin żywicielskich. Część jego rozwoju odbywa się na roślinach z rodziny różowatych, a druga część na różnych gatunkach jałowców. Na roślinach z rodziny różowatych tworzą się ecja oraz pyknidia, natomiast na jałowcach – telia. Jest to przykład rdzy niepełnocyklowej.
Zimą grzybnia zimuje na pędach jałowca, a wiosną rozwijają się telia wytwarzające teliospory. Te ostatnie kiełkują, tworząc podstawki. Na podstawkach dochodzi do płciowego wytwarzania bazydiospor, które infekują liście roślin. W miejscach infekcji powstają charakterystyczne pomarańczowo-czerwone plamy z czarnymi punktami – pyknidia. Oprócz tego na roślinach z rodziny różowatych rozwijają się ecja, które produkują ecjospoory bezpłciowo. Cały cykl rozwoju ecjów trwa około czterech miesięcy.
Jesienią ecjospory są przenoszone przez wiatr i infekują pędy jałowca, co prowadzi do rozwoju teliospor w następnym roku po infekcji.
Morfologia i cechy charakterystyczne
Morfologia Gymnosporangium confusum jest dość złożona. Pyknidia powstają pod skórką na górnej stronie liści w obrębie barwnych plam oraz na kielichu kwiatów. Plamy te mają różne odcienie – od jasnożółtego do cynamonowobrązowego i ciemnieją w miarę rozwoju patogena. Ecja również rozwijają się pod skórką liści, a ich obecność objawia się żółtawymi nabrzmieniami.
Ecja mają cylindryczny kształt i mogą osiągać wysokość od 1 do 2 mm oraz szerokość od 0,2 do 0,3 mm. W ich wnętrzu znajdują się ecjospory o kształcie kulistym lub szerokojajowatym, których średnica wynosi od 18 do 27 μm. Ściany tych zarodników mogą być hialinowe lub cynamonowe i są pokryte drobnymi brodawkami.
Telia rozwijają się w obrębie wrzecionowatych nabrzmiałości na gałązkach oraz igłach jałowca i mają kształt cylindryczny lub ścięty stożek o długości do 8 mm i średnicy od 1 do 2 mm. Teliospory mają dużą zmienność kształtu – od elipsoidalnych po cylindryczno-wrzecionowate. Są one dwu-komórkowe i mają zaokrąglone lub stożkowe końce.
Występowanie i siedlisko
Gymnosporangium confusum jest szeroko rozpowszechniony na terenie Europy oraz Azji; jego obecność została zanotowana m.in. w Indiach, Iranie, Libanie, Pakistanie, Turcji oraz byłym ZSRR. Ponadto występuje także w Afryce (Algieria, Maroko, Tunezja) oraz Kalifornii w Stanach Zjednoczonych.
Grzyb ten rozwija się głównie na roślinach takich jak głóg (Crataegus), pigwa pospolita (Cydonia vulgaris), pigwowiec japoński (Chaenomeles japonica), nieszpułka zwyczajna (Mespilus germanica), irga (Cotoneaster) oraz jarząb (Sorbus). W rzadkich przypadkach może też słabo infekować gruszę pospolitą (Pyrus communis). Największe szkody wyrządza jednak na pigwie.
Gatunki podobne
W Polsce można spotkać pięć gatunków nagoci z rodzaju Gymnosporangium. Na liściach gruszy można znaleźć nagoć sawinową (G. sabinae) oraz nagoć goździeńcowatą (G. clavariiforme), przy czym żywicielem telialnym pierwszej jest jałowiec sabiński, a drugiej – jałowiec pospolity. Natomiast na liściach jarzębiny występuje nagoć rożkowata (G. cornutum) oraz nagoć trzęsakowata (G. tremelloides), która może również atakować jabłonie.
Zakończenie
Gymnosporangium confusum jest interesującym przykładem grzyba pasożytniczego o skomplikowanym cyklu życiowym wymagającym interakcji z dwoma różnymi gatunkami roślin żywicielskich. Jego obecność ma znaczenie zarówno ekologiczne, jak i gospodarcze, zwłaszcza w kontekście zdrowia upraw rolniczych oraz ochrony bioróżnorodności. Wiedza o tym gatunku oraz jego morfologii
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).