Obwód Praga Armii Krajowej – Wprowadzenie
Obwód VI Praga, znany również pod kryptonimami „Szóstka”, „46” oraz „XXVI”, był jednostką terytorialną Okręgu Warszawa Armii Krajowej, która powstała w czasie II wojny światowej. Jego działalność rozpoczęła się w listopadzie 1939 roku i trwała przez cały okres okupacji niemieckiej. Obwód ten odegrał istotną rolę w organizacji ruchu oporu na terenie Pragi, a także w zbrojnych działaniach podejmowanych podczas Powstania Warszawskiego.
Okres konspiracji
W listopadzie 1939 roku, na fali patriotycznych nastrojów po agresji Niemców na Polskę, powstał 6. praski obwód ZWZ (Związek Walki Zbrojnej). Na jego czele stanął ppłk Konrad Szramka Gliszczyński, znany pod pseudonimem „Zawisza”. Od samego początku obwód był zaangażowany w działania mające na celu organizację oporu wobec okupanta. W 1941 roku, w odpowiedzi na rosnące potrzeby organizacyjne, obwód został podzielony na pięć rejonów: Nowe Bródno, Bródno, Grochów, Michałów i Praga Centralna, z wyznaczonymi dowódcami dla każdego z nich.
Struktura organizacyjna
Każdy z rejonów miał swoje własne struktury sztabowe oraz służby wspierające, co pozwalało na efektywniejsze zarządzanie działaniami konspiracyjnymi. Dowódcami poszczególnych rejonów byli:
- I rejon: Nowe Bródno – Pelcowizna – kpt. Zygmunt Pawlik ps. „Antoni”
- II rejon: Bródno – Targówek – Targówek Fabryczny – kpt. Kazimierz Lichodziejowski ps. „Tara”
- III rejon: Grochów – Saska Kępa – rtm. Tadeusz Schollenderger ps. „Rakowski”
- IV rejon: Michałów – mjr. Henryk Bełdycki ps. „Stefan”
- V rejon: Praga Centralna – kpt. Zygmunt Bobrowski ps. „Ludwik”
Okres walk powstańczych
W dniu 1 sierpnia 1944 roku, zgodnie z rozkazem komendanta obwodu, rozpoczęto działania zbrojne w ramach Powstania Warszawskiego. Niestety, mobilizacja sił okazała się niewystarczająca; z nominalnego stanu liczebnego obwodu zmobilizowano jedynie około 40% żołnierzy. Uzbrojenie dostępne dla powstańców było nieadekwatne do potrzeb walki i obejmowało jedynie ograniczoną ilość broni oraz amunicji.
Stan uzbrojenia
Przed rozpoczęciem walk obwód dysponował:
- 272 karabinami różnych wzorów i 4800 sztukami amunicji
- 6 ciężkimi karabinami maszynowymi i 2600 sztukami amunicji
- 7 ręcznymi karabinami maszynowymi
- jednym działkiem przeciwpancernym z 80 pociskami
- 10 pistoletami maszynowymi i 900 sztukami amunicji
- 35 pistoletami maszynowymi „STEN”
- 1000 granatami ręcznymi (z czego ok. 500 to granaty produkcji własnej)
- około 600 butelkami zapalającymi
Pierwsze dni walki
Pierwsze starcia miały miejsce w różnych rejonach Pragi, gdzie powstańcy podejmowali ataki na strategiczne cele takie jak warsztaty kolejowe czy mosty. W I rejonie zaatakowano warsztaty przy ul. Oliwskiej, gdzie stacjonowało około 200 żołnierzy niemieckich. Niestety, silny opór nieprzyjaciela oraz brak wsparcia ze strony reszty oddziałów zmusiły powstańców do wycofania się do pobliskiej szkoły.
Natarcia w innych rejonach
W II rejonie niepowodzeniem zakończyły się próby zdobycia cmentarza na Bródnie oraz baterii dział przeciwlotniczych. W III rejonie obecność silnych niemieckich oddziałów pancernych oraz niskie uzbrojenie uniemożliwiły podjęcie działań ofensywnych. IV rejon również nie odniósł sukcesu; atak na koszary Legii Akademickiej zakończył się klęską w obliczu przeważających sił przeciwnika.
Koniec walk i powrót do konspiracji
Dwa dni walki potwierdziły brutalność konfliktu oraz przewagę niemieckich jednostek. Z powodu braku odpowiedniego uzbrojenia i niepełnej mobilizacji walki na Pradze wygasły po trzech dniach. W dniu 4 sierpnia dowódca obwodu ppłk Antoni Żurowski ps. „Bober”, „Papież”, zdecydował o wycofaniu się z działań powstańczych i powrocie do konspiracji.
Ewakuacja i dalsze losy żołnierzy
Niektórzy z powstańców zdołali przedostać się do innych dzielnic Warszawy, takich jak Mokotów czy Czerniaków, a dwa oddziały przerzucono do Kampinosu w celu dalszej walki przeciwko okupantowi.
Podsumowanie
Obwód VI Praga Armii Krajowej był jednym z wielu elementów skomplikowanej mozaiki ruchu oporu podczas II wojny światowej w Polsce. Mimo że jego działania zakończyły się szybko i bez większych sukcesów militarnych, to jednak stanowiły one ważny krok w walce o niepodległość Polski oraz w historii Powstania Warszawskiego. Mimo trudnych warunków i ograniczonego uzbrojenia, żołnierze Obwodu
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).